Brood & Rozen, (2011)1 PDF Afdrukken E-mail
Brood & Rozen (2011)1
Brood & Rozen (2011)1
 

Vorige edities zie
website Brood & Rozen

Dit nummer is uitgeput!

Lees hier het relaas van Armand Sermon over zijn grootvader Maurice Merckx (Brood & Rozen, 2004-2), dat vermeld staat in het artikel van de auteur in dit nummer van Brood & Rozen.

Edito
Paule Verbruggen
Brood & Rozen: een kruispunt
p. 2-3

Bijdrage
Stijn Bussels & Bram Van Oostveldt
‘Vlecht den Gentschen zoon een duurzame eerekroon!’ De inhuldiging van Lieven Bauwens’ standbeeld en de beeldconstructie van een vaderlijke arbeidersvriend
p. 5-32

Bijdrage
Pasquale Monfreda
De collaboratie van Hendrik de Man. Een analyse van zijn politieke evolutie en van de factoren bepalend voor zijn gerechtelijke veroordeling
p. 33-52

Bijdrage
Bart van der Steen
Van antistalinist tot loyale partijcommunist. De politieke salto mortale van de Nederlandse schrijver Jef Last

p. 53-71

Opgemerkt
Armand Sermon
In het Volkshuis geboren
p. 72-77

Collectie
Rik De Coninck
Het archief van Edgard Coppens
p. 78-79

Collectie
Rik De Coninck
Het archief van de Algemene Centrale van het ABVV
p. 80-85

Publicatie
Piet Creve
Thomas BLOMMAERT, Ik was nog nooit in Zelzate geweest
p. 86-87




‘Vlecht den Gentschen zoon een duurzame eerekroon!’ De inhuldiging van Lieven Bauwens’ standbeeld en de beeldconstructie van een vaderlijke arbeidersvriend

Stijn Bussels, Instituut voor Cultuurwetenschappelijk Onderzoek, Rijksuniversiteit Groningen
Bram Van Oostveldt, Amsterdam School for Cultural Analysis, Universiteit van Amsterdam

Deze bijdrage concentreert zich op de 19e-eeuwse beeldconstructie van de Gentse textielfabrikant Lieven Bauwens. In uiteenlopende media werd hij tot vele decennia na zijn dood geprezen als een vaderlijke arbeidersvriend. Die beeldvorming bereikte haar hoogtepunt in 1885. Onder impuls van enkele Gentse industriëlen en liberale politici kreeg Bauwens toen een standbeeld, dat met veel spektakel werd onthuld. Het moest duidelijk maken hoe hij niet alleen van Gent het Manchester van het continent had gemaakt, maar vooral hoe hij met zijn durf en ondernemingszin bijdroeg tot de algemene welvaart van de stad. Met die beeldconstructie wilden de Gentse textielfabrikanten en liberale politici een antwoord bieden aan de opkomende socialistische beweging, die vooral onder Gentse textielarbeiders een steeds grotere aanhang kende. Maar de socialisten waren niet voor één gat te vangen. Aan het beeld van Bauwens als vaderlijke arbeidersvriend raakten ze weliswaar niet, maar iedere gelijkenis tussen hem en het patronaat bestreden ze hartstochtelijk. De 19e-eeuwse beeldconstructie van Bauwens maakt eens te meer duidelijk hoe een historisch figuur werd ingezet in uiteenlopende ideologische, sociale en politieke vertogen; hoe hij werd overschilderd tot hij als betekenisdrager was uitgeput, om uiteindelijk te oxideren in zijn huidige functie als ornament van een lieflijk bloemperk.

‘Making a lasting laurel wreath for the son of Ghent!’ The inauguration of Lieven Bauwens’s statue and the construction of the image of a paternal working-class friend

Stijn Bussels, Research Institute for the Study of Culture, University of Groningen
Bram Van Oostveldt, Amsterdam School for Cultural Analysis, University of Amsterdam

This contribution focuses on the 19th century construction of the image of the Ghent textile manufacturer Lieven Bauwens. Many decades after his death he was still hailed by various media as a paternal working-class friend. This construction reached its peak in 1885, when several Ghent industrialists and liberal politicians pushed for a statue of Bauwens. It was unveiled amid much pomp and ceremony. It was not only meant to make clear how he had made Ghent into ‘the Manchester of the continent’. More than anything else it had to demonstrate how he had contributed to general prosperity in Ghent, by showing courage and entrepreneurial spirit. Ghent industrialists and liberal politicians wanted to counter the emerging socialist movement, which was gaining growing support of Ghent textile workers in particular. But the socialists responded adequately. They never questioned the image of Bauwens as a paternal working-class friend, but fervently rejected the claim that he bore resemblance to the contemporary employers. The 19th century construction of the image of Bauwens reveals how historical figures feature in different ideological, social and political discourses. Bauwens was endlessly portrayed as a result of which he faded into insignificance. Today his rusty statue is just an ornament in a lovely flower bed.

‘Gloire éternelle au digne fils de la ville de Gand!’ L’inauguration de la statue de Lieven Bauwens et la construction d’un ami paternel des ouvriers autour de sa personne

Stijn Bussels, Research Institute for the Study of Culture, University of Groningen
Bram Van Oostveldt, Amsterdam School for Cultural Analysis, University of Amsterdam

Cette contribution analyse les rouages de la construction de l’image du tisserand gantois Lieven Bauwens au 19ème siècle. Des dizaines d’années après son décès, divers médias continuaient à l’honorer du titre d’ami paternel des ouvriers. À l’époque, sous l’impulsion d’une poignée d’industriels gantois et de politiciens libéraux, une statue à l’effigie de Bauwens fut érigée et inaugurée en grandes pompes. Le but? Montrer sans ambiguïté qu’il avait ‘promu’ la ville de Gand au rang de ‘Manchester du continent’ mais surtout célébrer son culot et son esprit d’entreprise qui avaient contribué à l’essor global de la cité. Pour les tisserands gantois comme pour les politiciens libéraux, cette statue était une réponse au mouvement socialiste émergent qui avait le vent en poupe parmi les ouvriers textiles gantois en particulier. Mais les socialistes avaient plus d’un tour dans leur sac … S’il est vrai qu’ils prirent soin de ne pas écorner l’image de Bauwens en tant qu’ami paternel des ouvriers, ils s’opposèrent toutefois avec véhémence à toute assimilation de sa personne avec le patronat. Le processus de construction de l’image de Bauwens au 19ème siècle montre à l’envi comment une figure historique fut utilisée dans le cadre de justifications idéologiques, sociales et politiques les plus diverses; comment Bauwens fut ‘remodelé’ jusqu’à être vidé de sa substance pour ne plus être au jour d’aujourd’hui qu’un ornement trônant au milieu d’un plaisant parterre de fleurs.



De collaboratie van Hendrik de Man. Een analyse van zijn politieke evolutie en van de factoren bepalend voor zijn gerechtelijke veroordeling

Pasquale Monfreda, doctorandus, VUB

Dit artikel bespreekt de politieke evolutie van Hendrik de Man, die leidde naar zijn collaboratie en zijn gerechtelijke veroordeling in de periode 1946-1950. Hendrik de Man was door zijn houding, ideeëngoed en collaboratie met de Duitse bezetter uitermate ongewenst in het naoorlogse België. We vertrekken vanuit de zware veroordeling die hij opliep en bespreken de belangrijkste factoren die leidden tot de uiteindelijke beslissing om hem op een zijspoor te zetten. Zowel de politiek, de vakbonden als het gerecht speelden hierbij een rol. Bovendien kenden een aantal actoren elkaar omdat ze tot hetzelfde academisch milieu behoorden, waarvan de Man ook deel uitmaakte. Het dossier van het proces-Hendrik de Man en de instructies voor vervolging die auditeur-generaal van de krijgsraad Walter Ganshof Van der Meersch opstelde, vormen het bronnenmateriaal voor dit artikel.

The collaboration of Hendrik de Man. An analysis of his political development and the factors in determining his sentence


Pasquale Monfreda, doctoral student, Vrije Universiteit Brussel

This article discusses Hendrik de Man’s political development leading to his collaboration and sentence in the 1946-1950 period. Because of his attitude, ideas and collaboration with the German occupying forces, Hendrik de Man was a most undesirable person in post-war Belgium. We start off with the heavy sentence he was given and examine the main factors eventually leading to his being sidelined. Political parties, unions and judicial authorities played a role in making this decision. Moreover, a number of key people involved in his trial knew each other, because they had the same academic background and shared it with de Man. Source materials for this article include the dossier on the de Man trial and the court-martial charges resulting from the preliminary investigation conducted by the Judge Advocate General, Walter Ganshof Van der Meersch.

La collaboration de Hendrik de Man. Une analyse de son évolution politique et des facteurs décisifs pour sa condamnation judiciaire


Pasquale Monfreda, doctorant, Vrije Universiteit Brussel

Cet article traite de l’évolution politique de Hendrik de Man, qui déboucha sur sa collaboration et sa condamnation judiciaire dans la période 1946-1950. Son attitude, ses idées et sa collaboration avec l’occupant allemand firent de Hendrik de Man un personnage hautement indésirable dans la Belgique de l’après-guerre. La lourde condamnation dont il écopa nous sert de tremplin à l’analyse des facteurs majeurs qui aboutirent à l’ultime décision de le reléguer sur une voie de garage. Les syndicats, la politique ainsi que la justice jouèrent un rôle à cet égard. Notons, par ailleurs, qu’un certain nombre d’acteurs se connaissaient car ils évoluaient au sein du même milieu académique, dont de Man faisait également partie. Le dossier du procès Hendrik de Man, tout comme les instructions relatives aux poursuites rédigées par l’auditeur général du conseil de guerre Walter Ganshof Van der Meersch, constituent les sources de cette contribution.



Van antistalinist tot loyale partijcommunist. De politieke salto mortale van de Nederlandse schrijver Jef Last

Bart van der Steen, PhD researcher, European University Institute, Firenze

In de jaren 1930 bereikte het stalinisme binnen de westerse communistische beweging een hoogtepunt. Dat stalinisme kenmerkte zich door een strenge partijdiscipline, waarbij er geen ruimte was voor afwijkende meningen; het moreel kapotmaken van dissidenten, door aan te tonen dat ex-partijleden nooit hadden gedeugd; en een kritiekloze waardering van de Russische binnenlandse en buitenlandse politiek. Als reactie op die ontwikkelingen ontstonden er in vrijwel alle westerse landen oppositiebewegingen, waarvan de trotskistische beweging het hardnekkigst was. Partijen zoals de Revolutionair-Socialistische Partij in Nederland werden vooral bevolkt door oppositionele communisten. Bij de overstap naar die partijen was er in zekere zin sprake van eenrichtingsverkeer. Het gebeurde zelden dat er mensen van de oppositionele partijen overstapten naar de communistische partij. In Nederland was de schrijver Jef Last een van de weinigen die dat wel deed. Dit artikel verklaart hoe Last hiertoe kwam.

From anti-Stalinist to loyal party member. The political salto mortale of the Dutch writer Jef Last

Bart van der Steen, PhD researcher, European University Institute, Firenze

Stalinism within the western communist movement peaked in the 1930s. Strict discipline was imposed on the party and dissenting views were not tolerated. Dissidents were morally ruined, by heaping slander on them; and Russian domestic and foreign policy could never be questioned. These developments provoked opposition movements in most western countries, the Trotskyist movement being the most persistent. Parties such as the Revolutionary Socialist Party (in The Netherlands) mainly attracted oppositional communists. They rarely switched sides to join the official communist party. However, Jef Last, a Dutch writer, was one of the very few who actually did. This article explains why he did so.

D’antistaliniste à fidèle adhérent au parti communiste. Le saut de la mort politique de l’écrivain néerlandais Jef Last

Bart van der Steen, PhD researcher, European University Institute, Florence

Dans les années 1930, le stalinisme était à son zénith au sein du mouvement communiste occidental. Ce stalinisme présentait les caractéristiques suivantes: une discipline de parti rigoureuse où les avis divergents n’avaient pas la moindre place; un travail de sape du moral des dissidents par la démonstration que les ex-membres du parti étaient des personnes peu recommandables; une appréciation dénuée d’esprit critique des politiques intérieure et extérieure russes. En réaction à ces développements, des mouvements d’opposition émergèrent dans quasiment tous les pays occidentaux et, parmi ceux-ci, le mouvement trotskiste qui se révéla le plus opiniâtre. Des partis comme le Parti Socialiste Révolutionnaire aux Pays-Bas comptaient surtout des communistes oppositionnels dans leurs rangs. Le passage vers ces partis s’opérait, d’une certaine manière, à sens unique: rares furent en effet les personnes qui, issues des partis oppositionnels, rallièrent le parti communiste. Aux Pays-Bas, l’écrivain Jef Last fut toutefois l’une de celles-ci. Cette contribution a pour objet l’analyse de son parcours.